Activiteiten van de Raad van Europa om gebarentalen en de rechten van hun gebruikers te stimuleren
Thorsten Afflerbach

De Raad van Europa is een politieke organisatie in Straatsburg, gesticht in 1949 en met op dit moment 47 europese lidstaten en een totale bevolking van 800 miljoen mensen, die het doel heeft om mensenrechten, democratie en rechtspraak te beschermen, en om sociale cohesie in Europa te stimuleren. Verschillende juridische instrumenten van de Raad van Europa bestrijden discriminatie op basis van taal. Weinig daarvan verwijzen echter expliciet naar gebarentalen. In 2001 werden gebarentalen hoog op de politieke agenda gezet. Een onderzoeksrapport over cochleaire implantaten bij dove kinderen (mei 2001) moedigt de verwerving van gebarentalen ook aan na CI operaties. Een rapport over de status van gebarentaalerkenning in 26 Europese landen (april 2005) beschrijft verschillende beleidsinitiatieven om het gebruik van gebarentalen gemakkelijker en aantrekkelijker te maken. Discussies over een mogelijk juridisch instrument om gebarentalen en de rechten van hun gebruikers te beschermen zijn gaande. In die context werd in 2006 een verslag geschreven over de behoeften van gebarentaalgebruikers om bij te dragen aan het beslisproces. Het Actieplan Gehandicapten 2006-2015 van de Raad van Europa moedigt het gebruik van gebarentalen aan in de centrale actielijnen over informatie en communicatie, en over deelname aan het culturele leven.

Derde taal tolken: van noodzaak naar perfectie
Anna-Lena Nilsson

De congreswebsite van EFSLI 2008 meldt dat “er twee kanten zijn aan ‘derde taal tolken’, die allebei belangrijker aan het worden zijn in Europa: tolken naar en vanuit een taal die niet de moedertaal of tweede taal van een tolk is, en het gebruik van een derde taal in een tolksituatie door een schakeltolk, doof of horend. Samen vormen deze twee aspecten het onderwerp van het congres.” Daarnaast, zoals we zullen zien, zijn de twee vaak gecombineerd, waardoor er met nog meer aspecten rekening gehouden moet worden.
Gebarentaaltolken in Europa komen veel situaties tegen waar niet alleen de nationale taal en nationale gebarentaal (of talen) gebruikt worden, maar ook andere talen. Dit kan in multinationale bijeenkomsten zijn, internationale congressen, in het hoger onderwijs, etc., maar ook bijvoorbeeld door de behoefte aan interviews met immigratiefunctionarissen, of andere situaties waar dove mensen tolken nodig hebben in een land waarvan ze niet de nationale gebarentaal beheersen. In een perfecte wereld zouden we kunnen verklaren dat niemand zou mogen tolken van of naar een taal die z/hij niet volledig beheerst. We zullen de situatie echter op een meer pragmatische manier bekijken, en bespreken welke overwegingen in verschillende situaties in ogenschouwe genomen moeten worden, waarbij we rekening houden met bijvoorbeeld de staat van tolkdiensten en tolkopleidingen in een land. We zullen daarom kijken naar “ideale scenario’s”, en ook hoe we die kunnen bereiken, en de verschillende stappen die daar naartoe leiden.

De cognitieve complexiteit van het schakeltolken
Barbara Moser-Mercer

Er is heel wat wetenschappelijk bewijs voor de buitengewone complexiteit van het tolkproces, zelfs onder ideale werkomstandigheden. Meer uitdagende werkomstandigheden zoals een hogere snelheid van de input, accenten, het niet beschikbaar zijn van achtergrondinformatie, en een langere duur van een opdracht maken het tolkproces nog complexer. Ze dwingen de tolk om zich te verlaten op compensatiestrategieën die gericht zijn op het optimaliseren van de kwaliteit van de output, zelfs onder verzwaarde omstandigheden. Normaliter vereisen deze compensatiestrategieën het inzetten van cognitieve energie waardoor andere onderdelen van het tolkproces minder aandacht krijgen, zoals het monitoren en kwaliteitscontrole. Hoe minder ervaren een tolk is in het gebruiken van zulke compensatiestrategieën, hoe meer het tolkproces in gevaar komt, waarbij vermoeidheid eerder optreedt dan onder normale of geoefende werkomstandigheden.
Schakeltolken is een van de tolkscenario’s die de inzet van zulke extra cognitieve energie vereist, omdat het perceptieonderdeel van het tolkproces extra wordt belast. Strategieën om extra cognitieve energie in te zetten die een tolk beheerst voor andere situaties dan schakeltolken kunnen niet zomaar toegepast worden, omdat de bronuiting al eenmaal verwerkt is, ontdaan van veel redundantie en opnieuw is verpakt voor een optimale output van de eerste tolk. Daarbij mist de tweede tolk ook de niet-talige aspecten van de oorspronkelijke uiting, wat het decoderen van de oorspronkelijke boodschap moeilijker maakt.
Het begrijpen van de complexiteit van niet-optimale werkomstandigheden maakt het mogelijk voor tolkdocenten om pedagogische scenario’s te ontwikkelen die studenten leren om compensatiestrategieën te ontwikkelen voordat ze aan zulke moeilijke werkomstandigheden worden blootgesteld.

Vertrouwen op schakels: met Engels en gebaren
Cynthia Jane Kellett Bidoli

Nu de internationale communicatie tussen dove mensen aan het groeien is door toegenomen mobiliteit en technologie, komen gebarentaaltolken in hun werk extra taalkundige uitdagingen tegen doordat ze een derde taal moeten gebruiken. Ze moeten soms werken ofwel tussen twee talen die niet hun moedertaal zijn (vaak Engels en een gebarentaal) ofwel met ‘doorgegeven’ informatie waar Engels een brontaal (SL, source language), een doeltaal (TL, target language) of een doorgeef-taal (RL, relay language) is.
Deze presentatie begint met een overzicht van wanneer en waar Engels gebruikt wordt door tolken Italiaanse Gebarentaal (LIS), en kijkt vervolgens naar wat er mis kan gaan in schakeltolken van Engels naar LIS, waarbij voorbeelden gebruikt worden uit onderzoek van de Universiteit van Triëst. De belangrijkste onderzoeksgebieden omvatten fonologie, prosodie en taalkundige INTRUSIONS van de ene taal naar de andere; dit leidt tot het schaduwen van de brontaal, of morfologie van de doorgeeftaal in de gebaarde doeltaal, waardoor deze ongrammaticaal, ambigue, en moeilijk te volgen wordt. Andere probleemgebieden zijn het tolken van specialistische Engelse vaktaal, de richting van het tolken, en de factor stress.

Dove tolken: partner of concurrent?
Gardy van Gils

In deze presentatie ga ik in op de resultaten van mijn onderzoek waarmee ik mijn Master Deaf Studies afgerond heb: ‘dove tolken, partner of concurrent?’ (2007)  Met dit onderzoek heb ik antwoorden gezocht op vragen zoals:  wat is de algemene beeldvorming van horende tolken Nederlandse gebarentaal over dove tolken gebarentaal en omgekeerd? Hiervoor zijn web-based vragenlijsten ontworpen die door 123 tolken NGT beantwoord zijn en door 134 doven en slechthorenden.
Ook heb ik vragen gesteld over de frequentie van tolken en voor welke doelgroepen doven tolken; daarnaast zijn er peilingen gedaan ten aanzien van de verwachtingseisen met betrekking tot opleidingsniveau van dove tolken gebarentaal. Naar aanleiding van deze bevindingen uit het onderzoek wil ik hier nog een stap verder gaan.
Ik zal ingaan op vragen als: welke frames worden er gehanteerd en wat zijn de uitdagingen van reframing voor dove en horende tolken gebarentaaal?
Welke rol kunnen dove en horende tolken samen spelen, in Nederland en op Europees niveau en wat is daarvoor nodig?  Welke invloeden zijn er en welke kunnen positief aangewend worden? Waar liggen de kansen?
Ik presenteer een aanzet van aanbevelingen waarover samen met John Walker en het publiek gediscussieerd kan worden.

Tolken, de derde taal, en zijn dynamiek
John Walker

De medicalisatie van dove mensen heeft voorkomen dat het vak van Dove tolk is ontstaan, en heeft deze tolk altijd in de positie van klant geplaatst. Enkel als we van dit overheersende stigma willen afkomen kunnen Dove mensen gelijkelijk als de klant danwel als de dienstverlener gezien worden. Gebarentolkdiensten zijn lang beperkt geweest tot het tolken tussen een gesproken taal en een gebarentaal, maar met de toename van mobiliteit in Europa groeide een behoefte aan tolken die vaardig zijn in andere gebarentalen en in international sign.
Deze presentatie verkent de dynamiek die we zien tussen Dove en horende tolken en de huidige vooruitgang daarin, en en hoe Dove tolken vaak in een betere situatie verkeren om te tolken in gebieden als immigratie, toerisme, het zakenleven, internationale relaties en entertainment. Als nationale tolkorganisaties binnen Europa zich niet committeren aan het profesionaliseren en het opnemen van Dove tolken, ontnemen ze Dove mensen de bewegingsvrijheid binnen Europa en de mogelijkheid om op zich op een internationaal niveau te bewegen.